Kısa Cevap: Bileşen, Alerjen ve Kalori Menüde Olmalı
Tarım ve Orman Bakanlığının Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği Kılavuzu'na göre restoran, kafe ve benzeri toplu tüketim yerleri, sundukları ürünlerin bileşenlerini ve enerji (kalori) değerini müşteriye göstermek zorunda. Üründe alerjen, alkol ya da domuz kaynaklı bileşen varsa ürün adıyla birlikte ve vurgulanarak yazılmalı. Bu bilgiler basılı menüde, yazı tahtasında, broşürde, dijital ekranda ya da QR menüde verilebilir. Tek şubeli bir işletmeyseniz bileşen bilgisi için son tarih 31 Aralık 2026, kalori bilgisi için 31 Aralık 2027.
Bu rehberde kamuoyunda "şeffaf menü" diye bilinen düzenlemeyi doğrudan Bakanlığın kılavuzundan ve resmî yazısından anlatıyoruz: kimleri kapsıyor, menüde tam olarak ne yazmalı, 14 alerjen hangileri, kalori nasıl hesaplanır ve QR menü kullanıyorsanız neye dikkat etmelisiniz. Her bilginin yanına Kılavuzdaki madde numarasını yazdık; kendi işletmeniz için kontrol ederken doğrudan kaynağa bakabilirsiniz.
Şeffaf Menü Düzenlemesi Neye Dayanıyor?
Düzenlemenin temeli, 26 Ocak 2017'de Resmî Gazete'de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliğidir. Bakanlık, bu yönetmeliğin nasıl uygulanacağını bir kılavuzla anlatıyor ve yönetmelik gereği gıda işletmecileri bu kılavuza da uymak zorunda. Kılavuz ilk kez 26 Kasım 2024'te yayımlandı; toplu tüketim yerlerinde bileşen ve kalori bilgisini zorunlu kılan hükümler 10 Mart 2026 tarihli ikinci revizyonla geldi.
Bakanlığın Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü, 17 Haziran 2026 tarihli resmî yazısıyla bu hükümleri ve uyum sürelerini meslek kuruluşlarına bildirdi. Türkiye Esnaf ve Sanatkârları Konfederasyonu (TESK) da yazıyı 2026/95 sayılı genelgesiyle birliklerine ve federasyonlarına duyurdu.
Kimleri kapsıyor?
Yönetmelik toplu tüketim yerini şöyle tanımlıyor: "gıdanın tüketime hazır hale getirildiği ve tüketilmek üzere son tüketiciye sunulduğu; mobil araçlar veya sabit veya hareketli tezgahlar da dahil olmak üzere hazır yemek hizmeti veren restoranlar, kantinler, okullar ve hastaneler gibi işletmeler" (Kılavuz md. 20.2).
Restoran, kafe, pastane, büfe, kantin, yemekhane ve seyyar tezgâh gibi, yiyeceği tüketime hazır hâlde sunan yerler bu tanımın içinde düşünülmeli. İşletmenizin durumundan emin değilseniz bağlı olduğunuz il ya da ilçe tarım ve orman müdürlüğüne sorun.
Menüde Hangi Bilgiler Zorunlu?
Kılavuzun 41. maddesi, toplu tüketim yerlerinde müşteriye verilmesi zorunlu bilgileri sayıyor. Menüdeki her ürün için şunlar gerekiyor:
Bileşenler
Ürünün içinde neler olduğu, yani içindekiler bilgisi (md. 41.3). Müşteri sorduğunda bileşenler hakkında ayrıca bilgi verilmesi de gerekiyor (md. 41.1).
Enerji (Kalori) Değeri
Ürünün enerji değeri (md. 41.3). Kılavuzdaki örnek, bir porsiyonun toplam kalorisinin verilmesini gösteriyor; her bileşenin kalorisini ayrı ayrı yazmak gerekmiyor.
Alerjen, Alkol ve Domuz Kaynaklı Bileşen
Üründe varsa ürün adıyla birlikte belirtilmesi zorunlu (md. 41.2). Bakanlığın Güvenilir Gıda sitesine göre toplu tüketim yerlerinde alerjen bildirimi 1 Ocak 2020'den beri zaten zorunlu.
Vurgulama ve Okunurluk
Alerjen, alkol ve domuz kaynaklı bileşenler, içindekilerin geri kalanından punto, yazı stili ya da arka plan rengiyle ayrılarak vurgulanmalı. Bütün bilgiler kolayca görülebilir ve açıkça okunabilir olmalı (md. 41.4, 41.5).
Genel uyarılar alerjen bildirimi sayılmaz
- "Tüm ürünler tüm alerjenleri içerebilir" gibi ifadeler, Kılavuza göre tüketiciyi doğru bilgilendirmediği için alerjen bildirimi olarak kabul edilmez (md. 19.7).
- Her ürün için o ürünün gerçekten içerdiği alerjenler tek tek yazılmalı.
Ürün adı ve özel beyanlar da önemli:
- Ürün adı, müşterinin tercihini etkileyen bileşeni doğru söylemeli. Kılavuzdaki örnekle: yer fıstığıyla yapılan baklavada yalnızca "fıstıklı" değil, "yer fıstıklı" yazılmalı (md. 22.24).
- Kebabın yanında yoğurt servis ediliyorsa müşteriye "yoğurtlu kebap" şeklinde bilgi verilmeli (md. 22.24).
- Vejetaryen ya da vegan ürünleriniz varsa "vejetaryenler/veganlar için uygundur" gibi beyanlar da menüde, panoda ya da karekodla açıkça gösterilir (md. 12.13).
Uyum Takvimi: Hangi İşletme Ne Zamana Kadar?
Uyum süreleri Kılavuzun 47. maddesinde ve Bakanlığın 17 Haziran 2026 tarihli yazısında aynı şekilde yer alıyor. Süreler işletmenin büyüklüğüne göre kademeli:
| İşletme | Bileşen bilgisi | Enerji (kalori) bilgisi |
|---|---|---|
| Ulusal çapta zincir şeklinde çalışanlar | 1 Temmuz 2026 | 1 Temmuz 2026 |
| Yalnız bulunduğu ilde 3 ve daha fazla şubesi olanlar | 31 Aralık 2026 | 31 Aralık 2026 |
| Diğer tüm toplu tüketim yerleri (ör. tek şubeli kafe ve restoranlar) | 31 Aralık 2026 | 31 Aralık 2027 |
Alerjen için beklenecek bir tarih yok
- Yeni süreler bileşen ve kalori bilgisi için. Alerjen bilgisinin müşteriye sunulması toplu tüketim yerlerinde 1 Ocak 2020'den beri zorunlu.
- Menünüzde alerjen bilgisi hâlâ yoksa son tarihi beklemeden ekleyin.
14 Alerjen Listesi ve Menü İçin Örnek Alerjen Tablosu
Menüde bildirilmesi gereken alerjenler, Yönetmeliğin Ek-1'inde sayılan 14 madde ya da üründür (Kılavuz md. 18 ve md. 20):
- Gluten içeren tahıllar (buğday, çavdar, arpa, yulaf ve bunların melez türleri)
- Kabuklular (karides, yengeç, ıstakoz vb.)
- Yumurta
- Balık
- Yer fıstığı
- Soya fasulyesi
- Süt (laktoz dahil)
- Sert kabuklu meyveler (badem, fındık, ceviz, kaju fıstığı, pikan cevizi, Brezilya fındığı, Antep fıstığı, makadamya ve Queensland fındığı)
- Kereviz
- Hardal
- Susam tohumu
- Kükürt dioksit ve sülfitler (10 mg/kg ya da 10 mg/L'den fazlaysa; md. 18.11)
- Acı bakla (lupin)
- Yumuşakçalar (midye, ahtapot, kalamar vb.)
Bakanlık bu 14 alerjeni gösteren örnek bir afiş hazırladı. Afişi kullanabilir ve müşterinin görebileceği bir yere asabilirsiniz (md. 20.3); afiş ve örnek materyallere Güvenilir Gıda sitesinden ulaşılabilir. Hangi yolu seçerseniz seçin, her ürünün içerdiği alerjenler ürün adıyla birlikte görünmelidir (md. 41.2).
Menüde örnek gösterim
Aşağıdaki tablo, alerjenlerin ve alkol ya da domuz kaynaklı bileşenlerin bileşenler içinde nasıl vurgulanabileceğini gösteren bir örnektir. Vurgulananlar kalın yazılmıştır; QR menüde renk ya da simge de kullanılabilir.
| Ürün | Bileşenler | Alerjen, alkol, domuz kaynaklı |
|---|---|---|
| Kaşarlı tost | Ekmek (buğday unu), kaşar peyniri (süt), tereyağı (süt) | Gluten, süt |
| Ton balıklı salata | Ton balığı, marul, domates, haşlanmış yumurta, sos (hardal, zeytinyağı, limon) | Balık, yumurta, hardal |
| Yer fıstıklı baklava | Yufka (buğday unu), yer fıstığı, tereyağı (süt), şerbet | Gluten, yer fıstığı, süt |
| Midye dolma | Midye, pirinç, soğan, zeytinyağı, baharat | Yumuşakçalar |
| Tiramisu | Kedidili bisküvi (buğday unu, yumurta), mascarpone peyniri (süt), yumurta, şeker, kahve, kakao, kahve likörü (alkol) | Gluten, yumurta, süt; alkol içerir |
| Panna cotta | Krema (süt), süt, şeker, jelatin (domuz kaynaklı), vanilya | Süt; domuz kaynaklı bileşen içerir |
Gözden kaçabilecek noktalar:
- Kaşar yerine eritme peyniri kullanıyorsanız ürünün adında "kaşarlı" yazamazsınız; Kılavuzdaki örnekte böyle bir pide "eritme peynirli pide" adıyla sunulmalı (md. 22.24).
- Kurutulmuş kayısı, üzüm ve elma gibi ürünlerde koruyucu olarak kükürt dioksit (E 220) bulunabilir; son üründe 10 mg/kg'ı aşıyorsa alerjen olarak bildirilir (md. 18.11).
- Hazır bisküvi, çikolata ve soslarda emülgatör olarak soya lesitini sık geçer; bu da soya alerjenidir.
- Badem aroması gibi sert kabuklu meyveden elde edilen aroma vericiler de bildirilir ve hangi meyve olduğu yazılır (md. 18.8).
- Jelatinin kaynağını (sığır, domuz, balık) tedarikçinizden öğrenin; tablodaki gibi domuz kaynaklıysa ürün adıyla birlikte belirtilmesi zorunludur (md. 41.2).
Menüdeki Kalori Nasıl Hesaplanır?
Kılavuz, toplu tüketim yerleri için bir hesaplama örneği veriyor. Yöntem basit: bir porsiyondaki her bileşenin miktarı (gram), o bileşenin 100 gramdaki ortalama enerji değeriyle çarpılıp 100'e bölünür; sonuçlar toplanarak porsiyonun toplam kalorisi bulunur. Ortalama değerler için Kılavuz, Bakanlığın ücretsiz TURKOMP Ulusal Gıda Kompozisyon Veri Tabanını gösteriyor.
| Bileşen | Porsiyondaki miktar | 100 g'daki enerji | Porsiyondaki enerji |
|---|---|---|---|
| Dana eti (kemiksiz) | 120 g | 136 kcal | 163,2 kcal |
| Kuru soğan | 100 g | 40 kcal | 40 kcal |
| Domates | 100 g | 19 kcal | 19 kcal |
| Sivri biber | 20 g | 28 kcal | 5,6 kcal |
| Tereyağı | 10 g | 753 kcal | 75,3 kcal |
| Pul biber, karabiber, kekik, tuz | 3,5 g | — | 8,7 kcal |
| Toplam (1 porsiyon) | 353,5 g | — | ≈ 312 kcal |
Örneğin tereyağı satırı şöyle hesaplanır: 10 g × 753 kcal ÷ 100 = 75,3 kcal. Menüde bu yemeğin yanına "1 porsiyon: 312 kcal" gibi tek bir değer yazmak yeterli.
Kalori hesaplarken:
- Porsiyon gramajlarını sabitleyin; tarif ya da porsiyon değişirse kaloriyi yeniden hesaplayın.
- Tarifleri bir tabloya (Excel ya da Google E-Tablolar) dökün; bir bileşeni değiştirdiğinizde toplam kendiliğinden güncellenir.
- Hazır ambalajlı aldığınız ürünlerde (sos, içecek, hazır tatlı vb.) etiketteki beslenme bildiriminden yararlanabilirsiniz.
- Menüdeki bilgilerin doğruluğundan ürünü kendi adıyla sunan işletme sorumludur (md. 42). Emin olmadığınız tariflerde bir gıda mühendisinden ya da diyetisyenden destek almak işinizi kolaylaştırır.
QR Menüyle Uyum: Nelere Dikkat Etmelisiniz?
Kılavuz, bileşen ve kalori bilgisinin karekodla verilmesine açıkça izin veriyor (md. 41.4). Bu iş için QR menü pratik bir çözüm: uzun içindekiler listeleri basılı menüyü kalabalıklaştırmaz, tarif değiştiğinde yeniden baskı gerekmez ve müşteri alerjen bilgisine telefonundan rahatça bakar. Ancak bilgiyi karekodla veriyorsanız bir şart var:
Asılması zorunlu yazılı bilgilendirme (md. 41.4)
- Müşterinin kolayca görebileceği bir yerde, "bu bilgiye karekodla ulaşabileceğine ve karekod okutacak cihazı olmayan tüketiciler için talep edilmesi halinde bu bilginin sunulacağına" dair yazılı bilgilendirme yapılmalıdır.
- Yani karekodun yanına (masada, kasada ya da girişte) bu bilgiyi veren bir yazı koymanız ve cihazı olmayan müşteri için bilgiyi hazır tutmanız gerekir.
Örnek bilgilendirme yazısı:
"Menümüzdeki ürünlerin içerik, alerjen ve kalori bilgilerine karekodu okutarak ulaşabilirsiniz. Karekod okutacak cihazınız yoksa lütfen çalışanlarımızdan isteyin; bu bilgiler size ayrıca sunulur."
Bu metin, Kılavuzdaki şartın iki parçasını (karekodla erişim ve cihazı olmayana talep hâlinde sunum) karşılayacak şekilde hazırladığımız bir örnektir; kendi işletmenize göre düzenleyebilirsiniz.
Kod ve Yazı Görünür Olsun
Karekodu masaya, kasaya ya da girişe koyun; yazılı bilgilendirmeyi de hemen yanına yerleştirin. Bilgilendirme "kolayca görülebilecek" bir yerde olmalı.
Alerjenler QR Menüde de Vurgulu
Vurgulama şartı karekodla sunulan bilgi için de geçerli (md. 41.5). Alerjenleri kalın, renkli ya da simgeyle öne çıkarın; ürün adının hemen altında görünsün.
Basılı Yedek Hazır Olsun
Cihazı olmayan müşteri istediğinde bilgiyi verebilmek için QR menüdeki bilgilerin basılı bir kopyasını kasada ya da serviste hazır tutun.
Tek Kaynaktan Güncel
Tarif değiştiğinde önce QR menüyü güncelleyin, basılı yedeği de aynı gün yenileyin. İki farklı bilgi dolaşırsa müşteri de denetimde de sorun çıkar.
Basılı menünüzü bırakmak zorunda değilsiniz: Kılavuz menü, yazı tahtası, broşür, dijital ekran ve karekodun hepsine izin veriyor. Birçok işletme için en pratik yol, basılı menüde ürün adı ve fiyatı tutup bileşen, alerjen ve kalori ayrıntısını QR menüde vermek.
Online ve WhatsApp Siparişte de Geçerli
Zorunluluk yalnızca salondaki menüyle sınırlı değil. Kılavuzun 43.5 maddesine göre toplu tüketim yerleri, mesafeli satış yoluyla, yani internet sitesi, uygulama ya da mesaj gibi uzaktan alınan siparişlerde sundukları ürünlerin bileşen ve enerji bilgisini satın alma aşamasında müşteriye vermek zorunda.
WhatsApp'tan sipariş alıyorsanız
Müşteri siparişi yazmadan önce bu bilgileri görebilmeli. En kolayı, müşteriye gönderdiğiniz menü bağlantısında her ürünün bileşen, alerjen ve kalori bilgisinin yer alması.
Sipariş platformlarında satıyorsanız
Ürün bilgilerinizi o platformlardaki menünüzde de güncel tutun. Salondaki menüyle online menünün aynı bilgiyi vermesi önemli.
Adım Adım Hazırlık Planı
Son tarihe kadar menünüzü uyumlu hâle getirmek için şu sırayı izleyebilirsiniz:
Yapılacaklar listesi:
- Menünüzdeki bütün ürünlerin listesini çıkarın.
- Her ürünün tarifini ve porsiyon gramajını yazın.
- Hazır aldığınız ürünlerin (ekmek, sos, tatlı vb.) bileşen ve alerjenlerini etiketlerinden not edin.
- Her ürünü 14 alerjene göre işaretleyin; alkol ve domuz kaynaklı bileşen varsa onu da ekleyin.
- Porsiyon başına kaloriyi hesaplayın (TURKOMP ortalama değerleriyle).
- Bilgileri menüye, panoya ya da QR menüye ekleyin; alerjenleri vurgulayın.
- QR menü kullanıyorsanız yazılı bilgilendirmeyi asın ve basılı yedeği hazırlayın.
- Online ve WhatsApp siparişteki menünüzü de aynı bilgilerle güncelleyin.
- Çalışanlarınıza, müşteri sorduğunda bilgiyi nereden göstereceklerini anlatın.
- Tarif ya da porsiyon her değiştiğinde menüyü güncelleyin.
Uyum, il ve ilçe tarım ve orman müdürlüklerinin resmî kontrollerinde değerlendirilir; Bakanlık da yazısında işletmelerin resmî kontrollerde sorun yaşamaması için bilgilendirilmesini istiyor. Menüde bilgi bulamayan müşteri işletmeden bilgi isteyebilir, alamazsa resmî kanallara başvurabilir.
Son Tarihi Beklemeyin
Tek şubeli bir kafe ya da restoran için bileşen bilgisinin son tarihi 31 Aralık 2026, kalori bilgisinin son tarihi 31 Aralık 2027. Alerjen bilgisi ise zaten zorunlu. Menünüzü şimdi hazırlamaya başlarsanız tarifleri toplamak, alerjenleri işaretlemek ve kaloriyi hesaplamak için acele etmeden zamanınız olur. Bu rehber bilgilendirme amaçlıdır; işletmenize özel durumlar için Kılavuzun güncel metnine bakın ve bağlı olduğunuz il ya da ilçe tarım ve orman müdürlüğüne danışın.
QR menünün genel olarak nasıl çalıştığını QR Menü Nedir, Nasıl Yapılır? rehberimizde anlattık. QR menü ve WhatsApp sipariş sistemimizi kurarken bileşen, alerjen ve kalori bilgilerini her ürünün altına ekleyebiliriz; sipariş öncesinde müşteriniz de bu bilgileri görür.
Şeffaf Menünüzü Birlikte Hazırlayalım
Bilgileri siz verin, menüyü biz kuralım: bileşen, alerjen ve kalori bilgisi ürünlerin altında, alerjenler vurgulu, QR kodu ve bilgilendirme yazısı hazır.
Ücretsiz Ön Görüşme